- Naukowcy odkryli, że zmiany w słownictwie Terry'ego Pratchetta pojawiły się nawet dziesięć lat przed diagnozą demencji.
- Analiza komputerowa wykazała stopniowe zmniejszanie się różnorodności leksykalnej w jego powieściach.
- Metoda ta może pomóc we wczesnym wykrywaniu chorób otępiennych także u innych osób, analizując ich teksty pisane.
Wczesne sygnały choroby w literaturze „Świata Dysku”
Badacze z Uniwersytetu Loughborough i Cardiff przeanalizowali 33 powieści z cyklu „Świat Dysku”, skupiając się na bogactwie słownictwa używanego przez Terry'ego Pratchetta. Pod lupę wzięli m.in. użycie synonimów, idiomów oraz specjalistycznej terminologii. Wyniki były zaskakujące – już w powieści „Ostatni kontynent” z 1998 roku, czyli prawie dekadę przed formalną diagnozą, język Pratchetta stał się zauważalnie mniej złożony.
Subtelne zmiany, których nie zauważyli czytelnicy
Jak podkreśla dr Melody Pattison z Uniwersytetu w Cardiff, ewolucja języka w książkach Pratchetta była na tyle subtelna, że nie rzucała się w oczy nawet wiernym fanom. Autor nadal pisał długie i ambitne powieści, ale komputerowa analiza statystyczna wykazała, że coraz częściej powtarzał te same słowa i korzystał z mniejszego zasobu leksykalnego.
Nowe narzędzie diagnostyczne?
Zdaniem naukowców, analiza zmian językowych może stać się skutecznym narzędziem we wczesnym wykrywaniu demencji. Takie badania można przeprowadzać nie tylko na powieściach, ale także na codziennych tekstach – mailach, postach czy wiadomościach w komunikatorach. Wcześniejsze rozpoznanie choroby daje szansę na szybszą interwencję i spowolnienie jej postępu.
Nie tylko Pratchett – podobne badania u innych pisarzy
Podobne analizy przeprowadzano już wcześniej, m.in. na dziełach Iris Murdoch oraz Agathy Christie. W obu przypadkach zmiany w stylu pisania sugerowały rozwijającą się chorobę otępienną, nawet jeśli nie zawsze była ona formalnie zdiagnozowana.
Terry Pratchett – mistrz słowa i otwartości
Terry Pratchett, autor ponad 70 książek, zyskał światową sławę dzięki serii „Świat Dysku”. Jego powieści sprzedały się w ponad 85 milionach egzemplarzy i zostały przetłumaczone na 37 języków. O swojej chorobie mówił otwarcie, inspirując innych do walki z tabu wokół demencji. Zmarł w 2015 roku, pozostawiając po sobie nie tylko literackie dziedzictwo, ale także cenny wkład w badania nad chorobami neurodegeneracyjnymi.
źródło: PAP, RMF MAXX
Autor: Katarzyna Pajączek